ANKARA KENT KONSEYİ KATILIMCI BÜTÇELEME ÇALIŞMALARI

Ankara Kent Konseyi bünyesindeki katılımcı bütçeleme çalışmaları 2020 Yılının Nisan ayında, o dönemde Konseyde Ankara Forum Derneği temsilcisi olarak bulunan Obahan Obaoğlu’nun önerisi ve Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin’in katkılarıyla bir Katılımcı Demokrasi Çalışma Grubunun oluşturulması ile başlamıştır. Kurulan çalışma grubunun ilk toplantılarının ardından Yürütme Kurulu tarafından onaylanmış ve gruba konusunun uzmanı akademisyenler ve sivil toplum alanında katılımcılık konusunda yenilikçi çalışmalar yapan uzmanlar katılım sağlamıştır. Bu katılımcılar arasında İhtiyaç Haritası gibi yenilikçi internet uygulamalarının temsilcileri, ODTÜ, Hacettepe gibi Üniversitelerden akademisyenler ve Türkiye Kalkınma Vakfı gibi sivil toplum örgütlerinin temsilcileri yer almıştır. Çalışma grubu bir süre Başkent Ankara’daki katılımcılığın tarihsel kökenlerini araştırmış, bu anlamda Çiğdemim Derneği gibi iyi uygulama örneklerini dinlemiştir. Ardından Paris gibi dünyadaki katılımcı bütçelemenin güncel örnekleri değerlendirilmiştir. Yapılan bu çalışmaların ardından o dönem Ankara Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Vekili olan Baki Kerimoğlu ile bir görüşme yapılarak katılımcı bütçeleme konusunda ortak çalışma yapılmasına karar verilmiştir.

Resim 1. Katılımcı Bütçe Kent Konseyi Bileşenleri Zoom Toplantısı Görüntüsü

Yapılan görüşmeler sonucunda katılımcı bütçeleme çalışmasının iki aşamada yürütülmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir. Birinci aşamada Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2021 bütçe hazırlık süreci kapsamında ağırlıklı olarak Ankara Kent Konseyinin bileşenlerini içeren 700 kadar kamu kurumu, üniversite, dernek, vakıf, esnaf örgütü, kamu kurumu niteliğinde meslek odasına birer resmi yazı gönderilerek bütçeye ilişkin görüşleri sorulmuştur. Gönderilen yazıda belirtilen internet adresindeki formun doldurulması yoluyla görüşler toplanmıştır. Bu görüş sürecinin kamuoyuna duyurulması üzerine de daha sonra sürece dahil olmak isteyen diğer kurum ve kuruluşların da internet adresine girişine olanak tanınmıştır. Gelen 300’ün üzerinde öneri değerlendirilmiş ve bunlardan uygulanabilir görülen 40 kadar öneri belediyenin ilgili birimlerine değerlendirilmek üzere aktarılmıştır. Bu süreçte çeşitli defalar belediye yetkilileri ve kent konseyi bileşenleri çevrimiçi toplantılarda bir araya gelmişlerdir.

Katılımcı bütçelemenin ikinci aşamasında mahalle düzeyinde bütçeleme çalışmasına başlangıç olmak üzere bir pilot çalışma tasarlanmıştır. Ankara Kent Konseyi bileşenlerinden olan Çiğdemim Derneği Ankara’nın gelir düzeyi yüksek bölgelerinden bir temsilci olarak seçilmiş, Ankara’nın dezavantajlı bölgelerinden de Gölbaşı İlçesinin Bahçelievler Mahallesi Muhtarlığı Çiğdemim ile eşleştirilmiştir. Yapılan bir dizi toplantı ile her iki mahalle temsilcilerine de bu eşleşmenin içeriği ve amacı aktarılmıştır. Türkiye ve Ankara’da daha çok gelir düzeyi yüksek mahallelerde bu tür bir bilincin yüksek olması sebebiyle, öğrenilenlerin dezavantajlı bir mahalleye aktarılmasının çok önemli olduğu aktarılmıştır. Sürecin en başından itibaren Belediye, Ankara Kent Konseyi, Çiğdemim Derneği ve Bahçelievler Mahalle Muhtarlığı bir etkileşim ve öğrenme sürecine girmiştir. Çiğdemim Derneği ve mahalle muhtarlığının, katılımcı yöntemler kullanarak mahallelerinde belirleyecekleri sorunların çözümü veya gelen istekleri tespit etmeleri ve bunu belediyeye raporlamaları yöntemi benimsenmiştir.

Resim 2. Mahalle Bütçeleme Toplantısı

Örnek olması için Çiğdemim Derneği Başkanı Fatih Fethi Aksoy’un önderliğinde Çiğdemim Derneğinin geniş katılımlı sosyal medya ağı ve e-posta grubu kullanılarak bir anket hazırlanmış ve mahalle sakinleriyle paylaşılmıştır. Ankete 340 yanıt gelmiştir. Ankete verilen yanıtlara göre mahalle sakinlerinin öncelik sıralamasına göre başıboş sokak köpekleri, iklim değişikliği ve küresel ısınmanın etkileri düşünülerek oluşturulacak eko-mahalle uygulamaları, üçüncü kuşak mahalle birlikte vakit geçirebilecekleri bir ortak mekanın oluşturulması, genç mahalle sakinlerinin kullanabilecekleri bir kamusal alan yanı sıra çeşitli bireysel sorunlar ve mahallenin yanında bulunan Şirindere kentsel dönüşüm alanının park yapılması talepleri ortaya çıkmıştır.

Çiğdemim Derneği daha sonra uyguladıkları bu yöntemi Gölbaşı Bahçelievler Mahallesine aktarmış ve benzer bir yöntemle orda da mahalle sakinlerinin talepleri toplanmıştır. Mahalle Muhtarlığı ve Gölbaşı Bahçelievler Mahallesi Yardımlaşma, Dayanışma ve Çevre Koruma Derneği tarafından Muhtarlığa gelen mahalle sakinleri ile yüz yüze görüşme yöntemi ile 261 kişiye ulaşılmıştır. Yapılan görüşmelerde; daha önce mahallede yaşlılar evi olarak kullanılan mekanın şehit ve gazi yakınları derneğine verilmesi sonrasında bu mekanı kullanan sakinlerin yeni bir mekan ihtiyacının ortaya çıktığı, ayrıca mahalledeki kadınların ev geçimlerine katkıda bulunmak için evde yaptıkları yiyecek ve el işlerini sergileyecek bir mekana ihtiyaç duydukları, mahallede yaşayan gençlerin içinde bilgisayar da bulunan ve ders çalışılabilecek bir kütüphaneye ihtiyaç duydukları tespit edilmiştir.

Her iki mahallenin temsilcilerin mahallelerdeki ortak taleplerden yola çıkarak belediyeden birer “mahalle yaşam merkezi” talebinde bulunulabileceğini birlikte değerlendirdiler. Bu konuda belediyenin de yürütmekte olduğu bazı tasarım çalışmaları mahallelilerle birlikte ele alındı ve sonrasında bunun dışındaki ihtiyaçlara yönelinmesi kararı alındı. Belirtilen taleplere ilişkin olarak ayrıntılı bir öngörü hazırlanabilmesi adına her iki mahallede de birer harcama simülasyonu yapılması düşünüldü. Buna göre Belediye her iki mahalleden de piyasa fiyatı 300.000 TL’yi aşmayacak bir öngörü hazırlanmasını istedi. Mahalle temsilcileri bu meblağı dikkate alarak taleplerini daralttılar ve belli öneriler hazırladılar. Çiğdem Mahallesinde en çok öne çıkan sokak köpekleri sorunu, çevresel atıkların değerlendirilmesi ve üçüncü kuşak mahallelilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesi konularında proje önerisi hazırlandı. Sokak köpeklerinin kontrol altına alınması için kısırlaştırma çalışmalarına ağırlık verilmesi, düzenli besleme noktalarının oluşturulması, bu besleme faaliyetlerinin izlenebilmesi için bir mobil uygulamanın kullanılmaya başlanması faaliyetleri önerilmiştir. Eko-mahalle uygulaması olarak Çiğdemim Mahalle Bostanında yürütülen kompost çalışmalarının daha verimli ve hızlı olmasını sağlamak amacıyla bir kompost makinasının temini ve bu sayede evsel ve bahçe atıklarından daha kısa sürede ve daha fazla kompost üretilmesi, ayrıca atıkların taşınması amacıyla bir elektrikli bisiklet alınması öngörülmüştür. Üçüncü kuşak mahalle sakinlerinin ihtiyaçlarına yönelik olarak alışveriş ve yürüyüş sonrasında dinlenmek amacıyla mahallenin çeşitli yerlerine modern oturma ünitelerinin yerleştirilmesi planlanmıştır. Tüm bunlar yapılırken mahalleliler ile daha iyi iletişimi sağlamak ve yapılan çalışmaların duyurulması amacıyla “Mahallede Yönetişim” projesi çerçevesinde muhtarlık yanına bir büyük LED ekran konulması ve bununla yapılan tüm çalışmalar ve etkinliklerin mahallelilere daha etkin şekilde aktarılması önerilmiştir.

Gölbaşı Bahçelievler mahallesi temsilcileri de yaptıkları değerlendirme kapsamında sokak köpekleri sorununa, mahalledeki yaşlıların ve gençlerin ihtiyaçlarına yönelik taleplerini oluşturmuşlardır. Sokak köpekleri için düzenli besleme noktalarının oluşturulması ve bir mobil uygulamayla izlenmesi, doğal tarım uygulamalarının yapılabileceği bir mahalle bostanının oluşturulması ve buna yönelik kompost üretilmesi, yine üçüncü kuşak mahalle sakinlerinin kullanımına yönelik olarak oturma gruplarının temini, çocuk ve gençlerin talepleri olan ders çalışıp internete girebilecekleri ve kitap okuma ihtiyaçlarının giderileceği bir mahalle kütüphanesi muhtarlığın yanına prefabrik olarak yapılması öngörülmüştür. Bu projelerin uygulanması için ABB yetkilileri ile 2021 sonuna kadar görüşmeler ve toplantılar devam ettirilmiştir. Belediye birimleri bu çalışmalardan belli ölçüde yararlanmışlardır.

Ancak, bu çalışmalar sırasında karşılaşılan en büyük zorluk özellikle alt kademe belediye çalışanlarının kent konseyi ve katılımcı bütçeleme konusunda yeterince bilgi ve sorumluluk sahibi olmadığının görülmesidir. Bu durum aşmak amacıyla 2021 sonbaharından itibaren yeniden belediye çalışanlarına ve kent konseyi bileşenlerine yönelik katılımcı bütçeleme çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalar halen belediye tarafından yürütülmektedir.


Resim 3. Katılımcı Bütçeleme Toplantısı