BİRLEŞMİŞ KENTLER VEYEREL YÖNETİMLER BİRLİĞİ (UCLG) ÖDÜLÜ: 2021 YURTTAŞ KATILIMINDA EN İYİ UYGULAMA

1. Uluslararası Katılımcı Demokrasi Gözlemevi (IOPD) İlişkisi Nasıl Başladı?

Ankara Kent Konseyinin 2020 Yılında IAF tarafından verilen kolaylaştırıcılık etki ödülünü almasının ardından özellikle IAF bağlantılarından Kent Konseyine uluslararası iş birliği olanakları ve çeşitli ortaklık fırsatları bildirilmeye başlandı. Bu çağrılardan birisi, Dünya Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler (UCLG) tarafından oluşturulan Uluslararası Katılımcı Demokrasi Gözlemevi (IOPD) tarafından yapılmıştı. IOPD, yerel düzeydeki katılımcı demokrasi deneyimlerini öğrenmek, karşılıklı iş birliği yapmak ve uygulamak isteyen tüm şehirlere, kuruluşlara ve araştırma merkezlerine açık uluslararası bir ağdır. 2001 yılında Avrupa Komisyonu’nun merkezi olmayan iş birliği için URB-AL programı çerçevesinde kurulmuş ve resmi kuruluşu Kasım 2001’de Barselona’da, Birinci IOPD Konferansı sırasında yapılmıştır. Ayrıca bu ağ, 2006 yılından bu yana Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler (UCLG) ile birlikte çalışmaktadır. Ağ her yıl çalışma grupları, konferanslar düzenlemekte, katılımcı demokrasi konusunda bir ödül vermektedir. Katılımcı demokrasi alanında katılımcı bütçeleme yurttaş birliktelikleri gibi yapıları yakından izleyen ağ, yıllık raporlar hazırlayarak üyeleri ile paylaşmaktadır. IOPD’nin hedefleri şöyle tanımlanmaktadır:

• Katılımcı demokrasi alanında dünya çapında referans kurumu olmak.
• Küresel düzeyde demokrasinin kalitesini değerlendirebilmeleri için şehirler, kuruluşlar ve araştırma merkezleri arasında sinerji yaratmak.
• Yerel katılımcı demokrasi alanında mevcut bilgileri sağlamak ve geliştirmek.
• Dünyanın her bölgesinde demokratik yenilikler hakkında deneyim alışverişinde bulunmak.
• Tercihen yerel olmak üzere dünyanın kamu idarelerine politikalar önermek.

IOPD’nin faaliyetleri hakkında bilgi sahibi olan Ankara Kent Konseyi Yürütme Kurulu 2021 yılı başında bir karar alarak ağa üyelik başvurusunda bulunmuştur. Üyelik başvurusu IOPD’nin Koordinasyon Komitesi tarafından 22 Nisan 2021 tarihinde onaylanmıştır. Üyelik onay başvurusu dosyasını inceleyen Komite ayrıca Kent Konseyini 2021 yılı Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama Ödülüne başvurmaya davet etmiştir. Bu tarihten itibaren Ankara Kent Konseyi IOPD ortak üyesi sıfatıyla IOPD bilgi ağına dahil olmuştur.

2. Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama Ödülü

“Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama” IOPD Ödülü, Uluslararası Katılımcı Demokrasi Gözlemevi (UOPD) tarafından başlatılan bir girişimdir. Ödül, katılımcı demokrasi hakkında bilgi edinmek, izlenimlerini paylaşmak ve yerel ölçekte katılımcı demokrasi deneyimleri uygulamak isteyen dernekler, örgütler ve araştırma merkezleriyle birlikte dünyanın dört bir yanındaki tüm kentlere ve yerel yönetimlere açıktır. Bu Ödülün verilmesiyle, yerel ölçekte yenilikçi deneyimlerin uygulanmasını teşvik etmeyi, katılımı teşvik eden uygulamaları genişletmeyi ve ayrıca ilgili vatandaşları kamu politikalarının detaylandırılması ve uygulanmasını içeren süreçlerle tanıştırmak amaçlanmaktadır. Bu Ödülün amacı, yerel yönetimler tarafından katılımcı demokrasi alanında uygulanan yenilikçi deneyimlerin tanınmasını sağlamaktır. Ayrıca, amaç bu uygulamalara daha doğrudan bir şekilde görünürlük sağlamak, tekrarlanabilmeleri için diğer yerel yönetimlerin dikkatine sunmak ve ayrıca bir ağ oluşumunu teşvik etmektir. 2021 yılında ödül 15. kez verilmiştir.

Ödülün değerlendirilmesinde aşağıdaki hedefleri kendileri için belirlemiş yerel girişimlerin dikkate alınması esas olarak belirlenmiştir:

• Katılım açısından daha yüksek eşitlik seviyelerine ulaşmak ve çeşitliliği dahil etmek için bir ölçüt geliştirmek
• Toplumu güçlendirmek için organize olamayan vatandaşları güçlendirmek
• Siyasi katılım açısından vatandaşın haklarını artırmak
• Katılımcı bir demokrasi “ekosistemi” içinde farklı katılım araçlarını birbirine bağlamak
• Katılımcı mekanizmalarla kamu karar alma kalitesini artırmak
• Katılımcı demokrasi mekanizmalarının etkinliğini ve verimliliğini artırmak
• Katılımcı demokrasi mekanizmalarının değerlendirilmesi ve izlenmesini geliştirmek

3. Ödül Süreci Nasıl Tanımlanmıştır?

Ödül beş aşamalı bir değerlendirme öngörmektedir. 2021 yılında ilk defa değerlendirmenin tüm aşamaları pandemi sebebiyle sanal ortamda gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada adaylar başvuru tekliflerini IOPD’ye göndermektedir. Başvuru formu, gerekli görülen tüm görsel ve yazılı eklerle birlikte İngilizce, İspanyolca, Fransızca ve Portekizce iletilebilmektedir. İkinci aşamada OIPD sekretaryası tarafından başvurunun genel koşullara uygunluğu değerlendirilmektedir. Üçüncü aşamada, başvuruda bulunan adayların bilgileri dijital bir platformda yayımlanmakta ve hem adaylar hem de adayları desteklemek isteyen herkes oy kullanarak ve yorumda bulunarak başvuranları destekleyebilmektedir. En çok yorum ve oy alan adayların 20 tanesinin bir sonraki tura geçmesi öngörülmektedir. Eğer başvuranların sayısı 40’tan az olursa başvuranların en az yarısı diğer tura geçirilmektedir. Dördüncü aşamada oluşturulan uluslararası Jüri üyelerinin her biri kendilerine iletilen 10 adayı değerlendirerek birer rapor hazırlamaktadır. Bu raporlarda değerlendirme ölçütlerinin her biri için adaylara puan verilmekte ve gerekçelendirilmektedir. Jüri en başarılı bulduğu adayın dışında da beş ayrı özel ödül belirleme hakkına sahiptir. Jüri değerlendirme ölçütleri yenilikçilik düzeyi, tekrarlanabilirlik ya da başka yere aktarılabilirlik, gerçekleştirilebilirlik düzeyi, planlama ve eş güdüm düzeyi, ortak sorumluluk alma düzeyi ve sürece katkıda bulunan paydaşlar, sonuçların değerlendirilebilmesi için mekanizmalar ve yetkinlikler konusunda paydaşların hesap verebilirliği ve başvurunun tarzı, kesinliği ve özlüğü olarak belirlenmiştir. Beşinci aşamada, belirlenen ödül sahipleri IOPD’nin yıllık konferansı sırasında değerlendirme raporları adaylara iletilerek açıklanmaktadır.

4. Başvuru Süreci

Ödül başvurusu Ankara Kent Konseyi Yürütme Kurulunun verdiği yetkiyle temas kişisi olarak Kent Konseyi Başkan Yrd. Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin tarafından 30 Nisan 2021 tarihinde yapılmıştır. Hazırlanan başvuru dosyasında, Ankara Kent Konseyinin kuruluş hedefleri, bu hedeflerin hangilerine ne düzeyde ulaşıldığı, kullanılan katılımcılık yöntemleri konularında bilgilere yer verilmiştir. Başvuruda Ankara Kent Konseyinin amacı şu şekilde belirtilmiştir:

“Amacımız, vatandaş katılımı açısından daha yüksek eşitlik seviyelerine ulaşmak ve çeşitliliği kapsayıcılığın bir unsuru olarak kabul ettirmektir. Çünkü, Türkiye’nin başkenti Ankara’da, yaklaşık altı milyon insan, toplum bilincini ve katılımcı uygulamalarını aşındıran otokratik, kayırmacı ve yozlaşmış yönetimiyle tanınan bir önceki belediye başkanının yirmi beş yıllık saltanatı nedeniyle siyasi açıdan son derece kutuplaşmış bir anlayış içinde İç Anadolu’daki geniş bir metropoliten alanda yaşamaktadır. Ankara’daki vatandaşları ve çeşitli paydaşları bir araya getirmek için kapsayıcı, güvenilir ve iyi organize edilmiş bir katılımcı mekanizma kurmak asıl zorluktur”.

Başvuruda Ankara Kent Konseyi, önemli kentsel politikaları tanımlamak ve sürdürülebilir kalkınma, yaşanabilirlik ve iyi yönetişim ile ilgili toplum bilincini artırmak için sokak, mahalle, ilçe ve metropol seviyelerinde toplum katılım çabalarını ve vatandaş girişimlerini pekiştirmek amacıyla kurulmuş özerk ve katılımcı bir kuruluş olarak tanıtılmış ve Başkent Ankara gibi bir kentte bu sürecin zorluklarından bahsedilmiştir. Kent Konseyinin hedefleri; (1) Ankara’daki paydaşların önemli bir kısmını, Ankara Ankara Kent Konseyine katılmaya ikna etmek ve güvenlerini kazanmak. (2) Kent Konseyine dahil olacak üyelerle Ankara’nın yapısal sorunlarına yönelik yerel politika ve stratejileri tanımlamak ve bu önerilerin Büyükşehir Belediyesi tarafından kabulünü sağlamak (3) Kent Kimliğini güçlendirmek ve özellikle acil durumlarda vatandaşlar arasında somut dayanışma örnekleri oluşturmak olarak sunulmuştur. Başvuruda ayrıca iki yılda bu hedeflerin ne kadarına nasıl ve hangi yenilikçi yöntemlerle erişilebildiği detaylı olarak aktarılmıştır. Daha önce alınan IAF Kolaylaştırıcılık Etki Ödülünden de bahsedilmiştir.

5. Ödül Aşamalarında Ankara Kent Konseyi

IOPD Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama Ödülüne genel olarak başvuruda bulunan yüzün üzerinde aday arasından 52’si ikinci tura kalmıştır. Kabul edilen adaylar arasında dünyanın pek çok bölgesinden ve Türkiye’den adaylar bulunmaktaydı. Ancak, adaylardan sadece Ankara Kent Konseyi herhangi bir yerel yönetim birimi olmayan tamamen katılımcı bir örgütlenme olarak görünmekteydi. Adaylar dijital bir platform üzerinden diğer adayların ve dışarıdan katılımcıların oylamasına sunuldu . Adaylar oylama sürecini paydaşlarına çeşitli yöntemlerle yaygınlaştırdı ve oylama bir aya yakın bir süre devam etti. Oylama sonucunda Ankara Kent Konseyi 1202 oyla en fazla oy alan aday seçildi. Tüm oylamaya dünyanın dört bir tarafından yirmi bine yakın uzman katıldı. Ayrıca, dördüncü en fazla desteklenen ve beşinci en fazla yorum alan aday oldu. Türkiye’den Ankara Kent Konseyi dışında adaylığa kabul edilen İstanbul Büyükşehir, Nilüfer, Fatih ve Bağcılar Belediyeleri de yüksek oyla aldılar. Oylama sonucunda tüm adaylar IOPD uluslararası veri tabanında deneyim paylaşımı için ilan edildiler . En fazla oy alan 26 adayın üçüncü tura geçmesin kararlaştırıldı.

Temmuz 2021 ayı içerisinde ödül Jürisi bu 26 adayın değerlendirmesine başladı ve bunlar arasından beş tanesi ödül grubu olarak seçildi. Jürinin değerlendirme raporlarını hazırlamasının ardından her bir finalist aday ile özel bir mülakat gerçekleştirildi. Bu değerlendirme sürecinde Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, 14 Ekim 2021 tarihinde IOPD Sekretaryası ve Jüri üyelerinden ünlü kalkınma uzmanı, Londra Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Yvet Cabannes ile de başarılı bir mülakat gerçekleştirdi. Mülakatta Ankara Kent Konseyinin deneyimi, toplumsal cinsiyet eşitliği, hesap verilebilirlik, izleme ve değerlendirme mekanizmaları, katılımcılıkta deneyim aktarımı gibi açılardan değerlendirildi. Daha sonra tüm bu mülakatlar internet ortamında IOPD tarafından yayımlandı. Bu aşamalardan sonra, Ankara Kent Konseyine resmi olarak 2021 Yılı Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama Jüri Özel Ödüllerinden birisinin layık görüldüğü bildirildi. Ödül 17 Ekim Tarihinde gerçekleştirilen Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Zirvesinde ilan edildi ve sosyal medya platformlarında yaygınlaştırıldı. Daha önce Türkiye’den yerel yönetimler dalında bu ödülü alan belediyeler bulunmaktaydı. Ankara Kent Konseyinin Türkiye’den bu ödülü alan ilk kent konseyi oldu. Ankara Kent Konseyinin yanı sıra Meksika, Göteburg, Milan ve Rio de Janeiro kent yönetimleri de özel ödüle layık görüldüler.

 

 

6. Yurttaş Katılımında En İyi Uygulama Ödülü ve Yansımaları

Ödülün Ankara Kent Konseyine verilmesi ulusal ve yerel basından geniş bir şekilde yer buldu. Ödülün hemen ardından düzenlenen ve Ankara Kent Konseyi Başkan Yrd. Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin’in de Düzenleme ve Bilim Kurulu üyesi olduğu, Türkiye Kent Konseyleri Birliği ve Balıkesir Kent Konseyi iş birliğiyle 18-21 Ekim 2021 tarihleri arasında Balıkesirde düzenlenen 3. Kent Konseyleri Sempozyumunda ödül açılışta ilan edildi. Ödülü açılış konuşmasında Türkiye’nin tüm kent konseylerine ve katılımcılık yolunda emek harcayan yerel yönetimlere hediye eden Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, kent konseylerine bu tür ödüllere başvuru çağrısında bulundu.

 

7. Ödül Sürecinden Öğrenilenler ve Ankara Kent Konseyi İçindeki Yansımalar

Ankara Kent Konseyine verilen yurttaş katılımında en iyi uygulama özel ödülü kent konseyi içerisindeki paydaşların da ödül sürecini takip etmesini ve katılımını sağlayarak ödül sürecinin kollektif bir sürece dönüşmesine katkıda bulunmuştur. Kent Konseyinin pek çok bileşeni ödüle ilişkin mutluluğunu ve memnuniyetini sosyal medya, wattsup gibi platformlarda dile getirmiştir. Ödülden sonra Ankara Kent Konseyinin üye sayısı artmış, Türkiye çapında Ankara Kent Konseyinin artık referans alınan bir kent konseyi olduğu algısı iyiden iyiye yükselmiştir. Ancak, bu ödülün alınmasından sonra da, Türkiye’de başka herhangi bir kurum ya da kuruluş bu konuda Ankara Kent Konseyinin deneyimlerinden yararlanmak için girişimde bulunmamıştır. Bu da yine Türkiye’de bu konulardaki farkındalığın düşüklüğünün bir sonucu olarak kabul edilebilir. Diğer yandan sevindirici bir şekilde IOPD içerisinde ödüle ilişkin paylaşımlar devam etmekte, etkileşim artmaktadır.