İKLİME DİRENÇLİ BİR ANKARA İÇİN EYLEM PLANI

Küresel iklim krizinin etkileri kentler ve kentliler üzerinde her geçen gün daha fazla hissedilmeye başlanmıştır. İklim krizini oluşturan sebeplerin başında da kentlerde aşırı tüketime ve toplumsal adaletsizliğe dayalı yaşam biçimi gelmektedir. Bu sebeple dünyanın pek çok ülkesinde iklim krizi ile başa çıkmada yerel yönetimlerin önemli bir rolü olduğu kabul edilmekte, yerel iklim değişikliği planları hazırlanmaktadır. Başkent Ankara, iklim değişikliğinin sonuçlarını derinden hissetmeye başlamıştır. Değişen yağış rejimi, kuraklık, sel baskınları, tarımsal üretimin olumsuz etkilenmesi gibi unsurlar kent yaşamını ciddi bir biçimde etkilemektedir. İklim değişikliğinin etkileri karşısında, Ankara kentinde iklim değişikliğine sebep olan unsurların azaltılması ve iklim değişikliğine karşı uyum stratejilerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu sebeple, Ankara Kent Konseyinin liderliğinde, konuyla ilgili tüm kamu, özel sektör, sivil toplum paydaşlarının, üniversitelerin, bilim insanlarının ve meslek odalarının katkısıyla “Ankara İklim Eylem Planı” hazırlanması tavsiye edilmektir. Bu eylem planının katılımcı bir yaklaşımla hazırlanarak Başkent Ankara’nın, iklim değişikliğine yol açan imar planlaması ve uygulamaları, yapılaşma ilkeleri ve düzeni, yeşil alan projelendirme, uygulama ve bakım sistemleri ile ulaşım ve diğer emisyon üreten unsurlarında azaltım sağlanması, iklim değişikliğinin sonuçlarını dikkate alan, su kaynaklarının kullanımı, halk sağlığı, teknolojik ve yönetsel kapasite, farkındalık, verimli kaynak kullanımı gibi konularda uyum politikalarının tanımlanması önerilmiştir.

Bu tavsiye kararı Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclisinin 19.11.2019 tarih ve 19 sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Bu tavsiye kararının alınmasının ardından Ankara Kent Konseyi bu konuda ilerleme sağlanması ve tavsiye kararının uygulamaya geçirilmesi için Belediye ve Belediye Meclisi nezdinde çalışmalarını sürdürdü. Sonuçta 4 Aralık 2020 tarihinde bu çalışmaları yürütmek üzere Ankara Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı altında bir İklim Değişikliği ve Uyum Şube Müdürlüğü kurdu. 8 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanan “Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile büyükşehir belediyelerinde “İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı”, il ve ilçe belediyelerinde ise “İklim Değişikliği Şube Müdürlüğü” kurulma zorunluluğu getirilmesi kararına da uygun olarak oluşturulan bu birim eylem planı çalışmalarını yürütmeye başlamıştır. Şube Müdürlüğünün kurulduğu tarih itibariyle 30 Büyükşehir Belediyesi içinde yalnızca 14’ünün sera gazı envanteri, bunlardan 9’unun Sera Gazı Azaltım Hedefi ve Eylem Planı, 5’inin ise Uyum Eylem Planı bulunuyordu. Ankara Sera Gazı Envanteri olmayan şehirler arasında yer alıyordu.

İklim Değişikliği ve Uyum Şube Müdürlüğü kuruluşunun ardından hazırlıklarına başlanmış bulunan Eylem Planı çalışmalarını devralmıştır. İlgili Müdürlüğe atanan Şube Müdürü ve çalışma arkadaşları konuyla ilgili 9 Ekim 2020 tarihinde Ankara Kent Konseyinin ilgili çalışma grubu sözcülerine ve yürütme kurulu üyelerine bir sunum yaparak süreci başlatmışlardır. Çalışmada planın hazırlanması için bir özel sektör şirketi ile danışmanlık yoluyla hizmet alımı yapılmıştır. Planı GTE Karbon Sürdürülebilir Enerji Eğitim Danışmanlık ve Tic. A.Ş. hazırlamıştır. Plan hazırlık çalışmalarının başında bir paydaş analizi yapılmış ve katılımcı görüş alma süreci planlanmıştır. Bu kapsamda 15 Haziran 2021 tarihinde Ankara Kent Konseyi bileşenleri ile de plan hazırlık ekibi bir çevrim içi çalıştay yaparak plana ilişkin görüşler alınmıştır. Toplantıda bileşenler, hazırlanacak eylem planının genel yaklaşımının uyum ve önleme başlıklarından hangisine daha fazla ağırlık verileceği, planın uygulanması sürecinde nasıl bir izleme ve değerlendirme sistematiğinin kurulabileceği konularında görüşlerini bildirmişlerdir. Plan 2021 yılı sonunda tamamlanarak Ankara Büyükşehir Belediyesi internet sitesinde yayımlanmıştır.

Hazırlanan planda Ankara’nın iklim değişikliği ile ilişkisi konusunda durum şu şekilde tanımlanmaktadır :

“Gerek Ankara’nın yağış verileri ile sıcaklık değerlerindeki değişimler gerekse iklim değişikliği ile ilgili ulusal ve küresel ölçekli öngörüler doğrultusunda Ankara’nın orta vadede iklim değişikliğine bağlı ortaya çıkacak olan kuraklık ve ona bağlı sorunlar ile karşılaşması beklenmektedir. IPCC’nin senaryosunda gerekli önlemler alınmadığı takdirde Türkiye’de yıllık ortalama sıcaklıkların 2050 yılına kadar 2,5 – 4 C yükseleceği kaydedilmiştir. Türkiye’nin güneyinin ciddi kuraklık tehdidiyle karşı karşıya kalacağı, kuzey bölgelerde ise sel riskinin artacağı belirtilmiştir. Ankara da kuraklığa maruz kalacak iller arasında sayılmıştır. Ankara’da iklim değişikliği konusu ile ilgili göstergeler uzun dönemde bazı değişimlerin yaşandığını göstermektedir. Yıllık ortalama sıcaklık değişimleri, küresel sıcaklık artış eğilimiyle paralellik göstermektedir. Buna ek olarak, TÜİK’in illerde yaşam endeksi (2015) araştırma sonuçlarına göre18 Ankara’ya ilişkin değerler göz önüne alındığında gerek hava gerekse de gürültü kirliliği konuları Ankara için önlem alınması gereken alanlar olduğu görülmektedir. Yapılan çalışmalar, Ankara kentinin iklim değişikliğinden etkilenebilirlik derecesini “yüksek derecede zarar görebilir” olarak belirlenmiştir”.

Sera gazı emisyonları için Ankara’nın gelişimine yönelik olarak belirlenen 3 ayrı gelişim senaryosu dahilinde planda yürütülen katılımcı süreç ve yapılan değerlendirmeler sonucunda aşağıdaki temel eylem alanlarında uyum ve azaltma stratejilerinin belirlenmesine karar verilmiştir:

• Açık-Yeşil Alan ve Koridorlar
• Kentsel Isı Adası Etkileri,
• Kent Dereleri
• Su Yönetimi,
• Atık Yönetimi
• Arazi Kullanımı,
• Tarım/Ormancılık, Gıda Güvenliği ve Biyoçeşitlilik,
• Ulaşım ve Altyapı.

Planın tamamlanmasının hemen ardından Belediye 2021 Aralık ayı içinde kamuoyuna EBRD Green Cities programı kapsamında “Yeşil Şehir Eylem Planı” çalışmalarının yapılmaya başlandığını duyurmuştur. Bu çalışmanın uluslararası ARUP firması tarafından yürütüleceği bildirilmiştir. Bu aşamadan itibaren iklim eylem planı uygulama sürecinin nasıl yürütüleceğine ilişkin henüz bir bilgiye erişilememiştir. Ancak, yeşil şehir eylem planı sürecinde daha geniş bir çerçeveden meselenin ele alınacağı değerlendirilmektedir. Diğer yandan Ankara Kent Konseyi bünyesinde de bu sürece ilişkin olarak daha etkin bir izleme süreci geliştirilmesi amacıyla mevcut Çevre ve Sıfır Atık Çalışma Grubunun bir “İklim ve Çevre Meclisine” dönüşmesi ve ayrıca uluslararası alandaki gelişmelerin takip edilmesi ve Ankara özelinde farkındalık çalışmalarının yapılması kararlaştırılmıştır. Bu bağlamda Ankara Kent Konseyi Başkanı Halil İbrahim Yılmaz Glasgow İklim Zirvesine katılmıştır. 2022 yılı başında da Ankara Kent Konseyinin tüm bileşenlerinin katılım sağlayacağı uluslararası “Eko-iklim Zirvesi” düzenlenerek farkındalık sağlanması hedeflenmektedir.