ULUS 100. YIL ÇARŞISI VE YAKIN ÇEVRESİ FİKİR YARIŞMASI

Ankara Kent Konseyinin Mimarlık Kültürü ve Planlama Çalışma Grubunun oluşumunun hemen ardından ilgilenilmeye başlanan konuların başında Ulus Tarihi Kent Merkezindeki 100. Yıl Çarşısının yıkımı gelmiştir. 2020 yılı içerisinde Ankara Büyükşehir Belediyesinin çarşının yıkımı için ihaleye çıkmasının ardından meslek odalarının ve mimarlık meslek örgütlerinin yapının modern mimarlık mirası için birikimini ifade etmek üzere idareyle iletişime geçmeye çalışmalarının ardından bir yarışma fikri gündeme gelmiştir. Bunun için bir taslak şartname hazırlanmış ve belediyeye iletilmiştir. Her ne kadar bu öneri ilk etapta kabul görmemiş olsa da Akademik Danışma Kurulunun oluşum fikrine ilham kaynağı olmuş ve yarışmalar süreci başlamıştır. Akademik Danışma Kurulu bu yarışma için toplantılarına başlamış ancak bir koruma amaçlı imar planının yokluğunda yarışmanın çerçevesinin çizilmesinde zorluk yaşandığı için diğer yarışmalar gündeme gelmiştir. Bu arada, Ankara Kent Konseyi Yürütme Kurulunun Belediye ile yapılan görüşmeler sonrasında ilke olarak Belediye yetkilileri 100. Yıl Çarşısını, eski Gençlik ve Spor Bakanlığı binasını ve Ulus İş Hanını kullanmanın daha doğru olacağı konusunda ikna olmuşlardır. Bunun sonucunda Ulus İş Hanının ve Gençlik Spor binasının Kuruldan onaylı onarımlarının yapılarak EGO Genel Müdürlüğü ve bir teknolojik kuluçka merkezi olarak kullanımı için çalışmalar başlamıştır. Ancak, 2021 yazında beklenmedik bir şekilde 100. Yıl Çarşısı için yeniden yıkım kararı çıkmasının üzerine 2021 Eylül Ayı içinde Akademik Danışma Kurulu üyeleri Mansur Yavaş ile görüşerek, olası tüm proje alternatiflerinin değerlendirilebileceği bir fikir yarışması açılmasını önermişler ve bu öneri kabul edilmiştir. Kültür ve Tabiat Varlıkları Dairesi Başkanlığının denetiminde 2021’in sonunda yarışma çalışmaları başlamış ve 2022 başında bu yarışma açılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 23. maddesine istinaden Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarışma Yönetmeliği doğrultusunda Ankara Büyükşehir Belediyesi’nce açılan yarışma, serbest, ulusal ve tek kademeli fikir projesi yarışmasıdır. Yarışma Şartnamesinde yarışmanın genel çerçevesi aşağıdaki gibi açıklanmaktadır :

“Başkent Ankara’nın tarihi merkezi Ulus ve yeni merkezi Yenişehir, son 40 yılda yıpranmaya terkedilmiş ve dönüşüme uğramıştır. Yerel yönetimin 2019 yılında değişmesiyle birlikte, Ulus ve çevresinden başlayarak, kentin tarihi ve kültürel değerlerine sahip çıkılması konusunda kararlı adımlar atılmaktadır. Bu adımlardan biri, “kültür varlıkları” tanımına giren modern mimarlık mirası örnekleri arasında yer alan, Ulus’ta Altındağ ilçesi hudutları içinde, mülkiyeti Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne ait, döneminde yarışma ile elde edilmiş olan 100.Yıl Çarşısı ve yakın çevresinin yeniden ele alınmasıdır. 100. Yıl Çarşısı,1967 yılında İl Özel İdaresi tarafından açılan “Ankara, Ulus Meydanı Çarşı ve Büro Binası Proje Yarışması”nda 1. Ödül’ü kazanan Semra Dikel ve Orhan Dikel ekibinin projesinin uygulanması ile elde edilmiştir. Yarışma projesi zemin katı boşaltarak kente bırakma önerisiyle öne çıkmıştır. Yarışma sonrasında uygulama projeleri hazırlanmış ve inşaat başlamıştır. 1969 yılında başlayan inşaat uzun sürmüş ve 1981 yılında tamamlanmıştır. Açıldığı yılın Atatürk’ün doğumunun 100. yılı olması nedeniyle binaya “100. Yıl Çarşısı” adı verilmiştir. Yapı zamanla kullanımı boyunca değişiklikler geçirmiştir. Zemin kat kapatılmış ve projedeki zemin katın açık alan olarak bırakılması kararı değişmiştir. Dükkan sahipleri de yapıya çeşitli müdahaleler yapmıştır. Cephelerde geniş cam yüzeyler açılmış, dükkanlara ara katlar yapılmış, asma tavan ve saçaklar eklenmiş, büro cephesi yer yer değiştirilmiştir. Tüm bu ekler sonucunda yapı, özellikle çarşı kısmında, özgün karakterinden oldukça uzaklaşmıştır.

100. Yıl Çarşısı ve Yakın Çevresi Fikir Projesi Yarışması ile yalnızca yarışma alanının gelecek kuşaklara aktarılması değil, önerilecek müdahaleler aracılığıyla son yıllarda bakımsız ve kendi başına terk edilmiş olan etkileşim alanı için de canlandırıcı yeni kilit kararlar almak ve yer yer bağlamından-tarihinden-kentli yaşamının gündeminden düşmüş olan bölgeyi yeni yaklaşım ve olanaklarla canlandırmak amaçlanmaktadır. Yarışma ile çarşının mimari ve kentsel niteliklerinin ortaya çıkarılması, alanın özgünlüğü ile sosyo-kültürel ve ekonomik değerlerinin görünür kılınması ve kentli tarafından algılanabilir ve gündelik yaşamda deneyimlenebilir hale gelmesi amaçlanmaktadır. Cumhuriyet’in 100. Yılı’nda başkentin merkezinde artık sosyo-kültürel değerler kadar, 21. yüzyılın gündemimize getirdiği sürdürülebilir-doğaya saygılı-insan ölçeğinde-tüketim kültürüne mesafeli-gereğinde kendi enerjisini kendisi karşılayan sakınımlı ve yaşanabilir çevreleri yaratmak ve korumak, arayışlarımızın başında gelmektedir. Bu ölçütleri karşılarken başkente ve çağa yakışır yenilikçi önerilere sahip, çağdaş bir çevre ve tasarım anlayışı geliştirmiş fikirlerin ortaya çıkarılması beklenmektedir. Güzel sanatların teşviki, kentlilik bilincinin yaygınlaştırılması, tarihsel, sosyal ve kültürel değerlere sahip çıkılması ve sürdürülmesi, etik değerlerin yerleşmesi, ilgili meslek disiplinlerinin ve yan disiplinlerin gelişmesi de yarışmanın amaçları arasındadır”.

Yarışma ile idarenin yapının bulunduğu alanda binanın korunduğu, kısmen korunduğu ve tamamen kaldırıldığı tüm seçeneklerin değerlendirildiği sonuçlar elde etmesi ve bunları değerlendirerek alana müdahale etme konusunda bir tasarım çeşitliliğine dayanması hedeflenmektedir. Yarışma sonucunun Mayıs 2022 sonunda belirlenmesi öngörülmektedir. Bu yarışma ile birlikte Ankara Kent Konseyi, kent için önemli bir alanda yapılacak tasarım faaliyetlerinin salt yıkım amaçlı bir müdahaleden çıkıp bir tasarım müzakeresine dönüşmesini akademisyenlerin gönüllü katkısı ile başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında açılan bu yarışma yerel yönetimin politikalarının şekillenmesinde de yeni bir anlayışa ve yaklaşıma işaret etmektedir.